ถังน้ำเพื่อการเกษตร ควรเก็บกี่คิวถึงพอใช้ทั้งฤดู?

หน้าแล้งทีไร คำถามเดิมก็กลับมา คือ “น้ำจะพอถึงเก็บเกี่ยวไหม” และคำตอบมักมาช้าไปแล้ว คือรู้ตอนน้ำหมดกลางฤดู

ทางแก้ที่ตรงที่สุดคือรู้ล่วงหน้าว่าต้องเก็บน้ำไว้กี่คิว บทความนี้จะพาคิดทีละขั้นด้วยเลขคูณธรรมดา แล้วค่อยดูว่าควรใช้ถังแบบไหนและตั้งตรงไหน

น้ำเพื่อการเกษตรต่างจากน้ำใช้ในบ้านตรงไหน

บ้านใช้น้ำเกือบเท่ากันทุกวันทั้งปี แต่เกษตรไม่ใช่ ความต่างสามข้อนี้ทำให้คิดแบบเดียวกันไม่ได้

• ใช้ไม่เท่ากันตลอดปี ช่วงติดดอกออกผลกินน้ำมากกว่าช่วงอื่นหลายเท่า ต้องคิดจากช่วงที่ใช้หนักที่สุด ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยทั้งปี
• ขาดแล้วเสียหายถาวร น้ำบ้านหยุดวันเดียวแค่ไม่สะดวก แต่พืชที่ขาดน้ำช่วงวิกฤตอาจไม่ให้ผลผลิตทั้งฤดู เสียหายเป็นเงินก้อนใหญ่
• แหล่งน้ำไม่แน่นอน บ่อบาดาลอาจลด คลองอาจแห้ง ฝนอาจทิ้งช่วง จึงต้องสำรองเผื่อไว้มากกว่างานทั่วไป

คิดว่าต้องเก็บกี่คิว

ทบทวนก่อนว่า 1 คิว เท่ากับ 1,000 ลิตร และสูตรหลักมีแค่นี้

ขนาดถัง = ใช้น้ำวันละกี่คิว คูณ จำนวนวันที่อยากสำรอง

หาว่าใช้น้ำวันละกี่คิว

วิธีที่แม่นที่สุดคือดูจากระบบให้น้ำที่ใช้อยู่จริง ไม่ใช่ไปหาตัวเลขกลางๆ จากที่อื่นมาใช้ เพราะแต่ละแปลงต่างกันมาก

ถ้าใช้สปริงเกลอร์หรือมินิสปริงเกลอร์ ให้เอาจำนวนหัวคูณอัตราน้ำต่อหัวต่อชั่วโมง คูณจำนวนชั่วโมงที่เปิดต่อวัน

ตัวอย่าง 60 หัว หัวละ 120 ลิตรต่อชั่วโมง เปิดวันละ 2 ชั่วโมง

60 คูณ 120 คูณ 2 เท่ากับ 14,400 ลิตร หรือ วันละ 14.4 คิว

ถ้าใช้ระบบน้ำหยด คิดแบบเดียวกัน แต่อัตราต่อหัวจะต่ำกว่ามาก ให้ดูตัวเลขบนหัวน้ำหยดที่ใช้จริง

ถ้ายังไม่มีระบบ ให้จับเวลาตอนสูบน้ำเข้าแปลงหนึ่งรอบ แล้วดูว่าปั๊มจ่ายน้ำได้กี่คิวต่อชั่วโมง คูณด้วยชั่วโมงที่เปิด ก็ได้ตัวเลขจริงของแปลงตัวเอง

ตัดสินใจว่าจะสำรองกี่วัน

ข้อนี้ขึ้นกับว่าแหล่งน้ำหลักเชื่อถือได้แค่ไหน และขาดน้ำแล้วเสียหายเร็วแค่ไหน

• แหล่งน้ำมั่นคง มีคลองหรือบาดาลที่ไม่เคยขาด สำรอง 2 ถึง 3 วันพอ เอาไว้กันปั๊มเสียหรือไฟดับ
• แหล่งน้ำพอใช้แต่เคยขาดบ้าง สำรอง 5 ถึง 7 วัน
• หน้าแล้งบาดาลลดชัดเจน หรือรอฝนอย่างเดียว สำรอง 10 วันขึ้นไป และควรคิดเรื่องขุดสระร่วมด้วย

คูณออกมา

จากตัวอย่างข้างบน วันละ 14.4 คิว อยากสำรอง 7 วัน

14.4 คูณ 7 เท่ากับ ประมาณ 101 คิว ปัดขึ้นเป็นถัง 100 ถึง 120 คิว

ตัวเลขระดับร้อยคิวขึ้นไป ถังพลาสติกสำเร็จรูปทั่วไปตอบไม่ไหวแล้ว ต้องขยับไปเป็นถังขนาดใหญ่ที่ประกอบหน้างาน ซึ่งจะพูดถึงในหัวข้อถัดไป

ถ้ามีสระอยู่แล้ว ยังต้องมีถังอีกไหม

คำถามนี้เจอบ่อย คำตอบคือสระกับถังทำหน้าที่คนละอย่าง

สระ เก็บได้ปริมาณมากและต้นทุนต่อคิวถูกกว่ามาก แต่น้ำระเหยและซึมหายไปเรื่อยๆ มีตะกอน และสูบไปใช้โดยตรงต้องกรองก่อนถ้าจะเข้าระบบน้ำหยด

ถัง เก็บได้น้อยกว่าและแพงกว่าต่อคิว แต่น้ำสะอาดกว่า ไม่ระเหย ยกให้สูงเพื่อสร้างแรงดันได้ และจ่ายเข้าระบบได้ทันที

รูปแบบที่ใช้ได้ดีในทางปฏิบัติคือใช้ทั้งคู่ สระเป็นแหล่งกักหลัก แล้วสูบขึ้นถังไว้จ่ายเข้าแปลง ถ้าอยากรู้ว่าสระที่มีอยู่กักได้กี่คิว วัดเองได้ตามวิธีในบทความ สระหรือบ่อน้ำ มีน้ำกี่คิว

เลือกชนิดถังให้เหมาะกับงานเกษตร

ถังที่ตั้งกลางแจ้งในไร่นาเจอสภาพหนักกว่าถังในอาคารมาก ตากแดดตากฝนตลอด ลมแรง และมักอยู่ไกลจากไฟฟ้าและถนนใหญ่ สามข้อนี้จึงสำคัญกว่าที่คิด

• ทนแดดระยะยาว ถังที่วัสดุเสื่อมจากแสงยูวีจะกรอบและรั่วภายในไม่กี่ปี ถ้าเลือกถังเหล็ก ผิวเคลือบคือตัวตัดสิน ไม่ใช่ตัวเหล็ก
• ขนเข้าหน้างานได้จริง ถังใบใหญ่สำเร็จรูปอาจเข้าไม่ถึงแปลงที่ถนนแคบ ถังแบบประกอบหน้างานจากแผ่นจึงได้เปรียบชัดเจนในงานเกษตร
• ขยายได้ในอนาคต พื้นที่ปลูกมักขยายตามเวลา ถังที่ต่อเพิ่มความสูงหรือเพิ่มใบได้ จะประหยัดกว่าซื้อใหม่ทั้งใบ

รายละเอียดการเปรียบเทียบถังเหล็กแต่ละแบบ ทั้งวิธีประกอบและชนิดผิวเคลือบ อ่านได้ที่ ถังเหล็กเก็บน้ำ เลือกแบบไหนดี และดูสินค้าจริงได้ที่หน้า ถังเหล็กเก็บน้ำอุตสาหกรรม GFS Tank และ Epoxy Tank

ตั้งถังตรงไหน สูงเท่าไหร่

ตำแหน่งถังมีผลกับทั้งค่าไฟและความสะดวกในการใช้งาน หลักที่ควรยึด

• ใกล้แปลงที่ใช้น้ำมากที่สุด ยิ่งท่อสั้น แรงตกน้อย ค่าไฟก็น้อยตาม
• ฐานรากต้องรับไหวจริง น้ำ 1 คิวหนัก 1 ตัน ถัง 100 คิวเต็มถังหนัก 100 ตัน ดินที่ทรุดไม่เท่ากันจะทำให้ถังบิดและรั่วที่รอยต่อ ค่าฐานรากต้องอยู่ในงบตั้งแต่แรก
• ยกสูงช่วยได้ แต่มีขีดจำกัด ความสูงทุก 10 เมตรให้แรงดันประมาณ 1 บาร์ ถ้าต้องการแรงดันสำหรับสปริงเกลอร์จริงจัง การใช้ปั๊มมักคุ้มกว่าการสร้างหอสูง
• เผื่อทางเข้าไปล้าง ถังที่ล้างยากจะไม่ถูกล้าง แล้วจบด้วยตะกอนสะสมและน้ำเสียคุณภาพ

ต้นทุนที่คนมักลืมคิด

ราคาถังที่ผู้ขายเสนอมามักเป็นแค่ตัวถัง สี่ก้อนนี้ต้องบวกเพิ่มเองตั้งแต่ตอนวางงบ

1. ฐานราก ก้อนนี้ใหญ่กว่าที่หลายคนคิด และประหยัดไม่ได้
2. ท่อและอุปกรณ์ ท่อเข้า ท่อออก วาล์ว ท่อล้นและท่อระบายก้นถัง
3. ปั๊มและระบบไฟ ทั้งปั๊มสูบขึ้นถังและปั๊มจ่ายออกแปลง ถ้ามี
4. ค่าขนส่งและค่าติดตั้ง โดยเฉพาะแปลงที่รถใหญ่เข้าไม่ถึง

เวลาขอใบเสนอราคา ให้ถามให้ชัดว่ารวมอะไรบ้าง จะได้เทียบกันตรงจริง

ดูแลอย่างไรให้อยู่ได้นาน

• ล้างปีละครั้งถึงสองครั้ง ขึ้นกับคุณภาพน้ำ ถ้าสูบจากสระที่มีตะกอนก็ต้องถี่ขึ้น
• ปิดฝาให้มิด กันใบไม้ สัตว์ และแสงแดดที่ทำให้ตะไคร่ขึ้น
• ตรวจรอยต่อและจุดยึดหลังพายุ ลมแรงทำให้ถังสูงรับแรงมากกว่าปกติ
• อย่าปล่อยให้ปั๊มเดินตัวเปล่า เมื่อน้ำในถังหมด ปั๊มที่เดินต่อจะร้อนและพัง ควรมีระบบตัดอัตโนมัติเมื่อน้ำต่ำ

สรุปเป็นขั้นตอน

1. หาว่าช่วงใช้น้ำหนักที่สุด ใช้วันละกี่คิว
2. ตัดสินใจว่าจะสำรองกี่วัน จากความมั่นคงของแหล่งน้ำ
3. คูณสองตัวเลข ได้ขนาดถังที่ต้องการ
4. เลือกชนิดถังโดยดูความทนแดด การขนเข้าหน้างาน และการขยายในอนาคต
5. วางตำแหน่งให้ใกล้แปลง และทำฐานรากให้รับน้ำหนักไหว
6. บวกค่าฐานราก ท่อ ปั๊ม และค่าติดตั้งเข้าไปในงบตั้งแต่แรก

ถ้าคำนวณแล้วได้ตัวเลขหลักร้อยคิวขึ้นไป หรือไม่แน่ใจว่าหน้างานรับไหวไหม ทีมวิศวกร Dynamach ช่วยประเมินให้ได้จากพื้นที่ปลูก ระบบให้น้ำที่ใช้ และสภาพหน้างานจริง ติดต่อสอบถาม

คำถามที่พบบ่อย

ปลูกกี่ไร่ ต้องใช้ถังกี่คิว

ตอบจากจำนวนไร่อย่างเดียวไม่ได้ เพราะพืชแต่ละชนิดกินน้ำต่างกันมาก และระบบให้น้ำก็ต่างกัน สปริงเกลอร์กับน้ำหยดใช้น้ำห่างกันหลายเท่าบนพื้นที่เท่ากัน ให้คิดจากระบบให้น้ำที่ใช้จริงตามวิธีในบทความนี้ จะได้ตัวเลขที่ตรงกับแปลงตัวเอง

ถังใบใหญ่ใบเดียว กับถังเล็กหลายใบ อย่างไหนดีกว่า

ใบใหญ่ใบเดียวถูกกว่าเมื่อคิดต่อคิว และดูแลจุดเดียว ส่วนหลายใบมีข้อดีคือถ้าใบหนึ่งต้องล้างหรือซ่อม ยังมีน้ำใช้ต่อได้ และกระจายตั้งใกล้แปลงแต่ละโซนได้ ฟาร์มที่หยุดน้ำไม่ได้เลยมักเลือกแบบหลายใบ

ถังเก็บน้ำฝนใช้แทนได้ไหม

ช่วยเสริมได้ดีในฤดูฝน แต่ใช้เป็นแหล่งหลักไม่ได้ เพราะปริมาณขึ้นกับหลังคารับน้ำและปริมาณฝนซึ่งควบคุมไม่ได้ ควรคิดเป็นน้ำเสริม แล้ววางแผนถังหลักจากแหล่งน้ำที่แน่นอนกว่า

น้ำในถังเก็บได้นานแค่ไหนก่อนเสีย

ถ้าถังปิดมิดชิด ไม่โดนแสงเข้าถึงน้ำ และไม่มีสิ่งสกปรกปน น้ำเก็บได้นานเป็นเดือนโดยไม่มีปัญหา ตัวการที่ทำให้น้ำเสียคือแสงกับอากาศที่ทำให้ตะไคร่ขึ้น และเศษใบไม้หรือสัตว์ที่ตกลงไป ฝาปิดที่ดีจึงสำคัญกว่าที่คิด

ต้องเตรียมอะไรบ้างก่อนขอใบเสนอราคา

ควรมีปริมาณน้ำที่ต้องเก็บ พื้นที่ตั้งถังและเส้นทางที่รถเข้าได้ ความสูงที่ทำได้ ระบบให้น้ำที่ใช้อยู่ แหล่งน้ำที่จะสูบเข้าถัง และไฟฟ้าที่มีหน้างาน ยิ่งครบ ใบเสนอราคายิ่งเทียบกันได้ตรง

ควรเลือกปั๊มพร้อมกับถังเลยไหม

ควร เพราะขนาดถัง ระยะท่อ และความสูงที่ต้องส่ง เป็นตัวกำหนดว่าปั๊มควรใหญ่แค่ไหน ถ้าเลือกแยกกันมักจบด้วยปั๊มที่ใหญ่เกินหรือเล็กเกิน ลองดูวิธีคิดที่บทความ ปั๊มน้ำควรใช้กี่แรง