High Efficiecy Motors

คลาสประสิทธิภาพ IE คืออะไร และคุ้มตรงไหน

มอเตอร์ไฟฟ้าถูกจัดชั้นประสิทธิภาพตามมาตรฐานสากล IEC เป็น IE1, IE2, IE3, IE4 เรียงจากต่ำไปสูง ตัวเลขที่ต่างกันดูเหมือนไม่มาก เพราะประสิทธิภาพมอเตอร์อยู่ในย่าน สูงอยู่แล้ว แต่ส่วนต่างนั้นถูกคูณด้วยชั่วโมงเดินเครื่องทั้งปี

ประเด็นที่สำคัญกว่าตัวเลขคลาสคือความจริงข้อนี้ — สำหรับมอเตอร์ที่เดินเครื่อง ต่อเนื่อง ค่าไฟตลอดอายุการใช้งานมักสูงกว่าราคาซื้อหลายเท่า การตัดสินใจโดยดู ราคาป้ายอย่างเดียวจึงมองไม่เห็นต้นทุนก้อนที่ใหญ่ที่สุด

วิธีคิดว่าคุ้มไหมด้วยตัวเอง

ตั้งต้นจากสามตัวเลขที่หาได้จากหน้างานจริง

1. กำลังที่ใช้จริง (kW) — ไม่ใช่กำลังบนป้ายมอเตอร์ ควรวัดจากงานจริง เพราะหลายเครื่องเดินที่โหลดต่ำกว่าพิกัดมาก
2. ชั่วโมงเดินเครื่องต่อปี — เดินกะเดียวกับเดิน 24 ชั่วโมงให้ผลลัพธ์ คนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง
3. ค่าไฟต่อหน่วย ตามอัตราที่โรงงานจ่ายจริง

พลังงานที่ประหยัดได้ต่อปีมาจากส่วนต่างของกำลังที่ต้องดึงเข้ามอเตอร์ระหว่างตัวเก่า กับตัวใหม่ที่ประสิทธิภาพสูงกว่า คูณด้วยชั่วโมงต่อปีและค่าไฟต่อหน่วย เมื่อได้ตัวเลข ประหยัดต่อปีแล้วจึงเอาส่วนต่างราคาซื้อหารด้วยค่านั้นเพื่อดูระยะคืนทุน

ผลที่ได้แทบทุกครั้งคือ มอเตอร์ที่เดินหลายพันชั่วโมงต่อปีจะคืนทุนเร็วจนน่าเปลี่ยน ส่วนมอเตอร์สำรองที่เดินปีละไม่กี่ชั่วโมงมักไม่คุ้มที่จะเปลี่ยนก่อนหมดอายุ

สามข้อควรระวังที่ทำให้ไม่ได้ผลตามคาด

• มอเตอร์ประสิทธิภาพสูงมักหมุนเร็วขึ้นเล็กน้อยที่โหลดเดียวกัน เพราะสลิปต่ำกว่า ถ้าไปขับปั๊มหรือพัดลม รอบที่เพิ่มขึ้นเล็กน้อยทำให้กำลังที่ใช้ เพิ่มตามกฎกำลังสาม จนกลืนส่วนที่ประหยัดได้ ต้องตรวจจุดทำงานหรือปรับใบพัด/รอบด้วย
• มอเตอร์ที่ใหญ่เกินงาน เดินที่โหลดต่ำมาก ประสิทธิภาพจริงจะตกลง ไม่ว่าจะเป็นคลาสไหน การเลือกขนาดให้พอดีสำคัญไม่แพ้การเลือกคลาส
• ปัญหาที่ต้นเหตุอยู่ที่ระบบ เช่น ท่อตัน วาล์วหรี่ไว้ สายพานตึงเกิน การเปลี่ยนมอเตอร์แก้ไม่ตรงจุด ควรไล่ระบบก่อน

คำถามที่พบบ่อยเรื่องมอเตอร์ประสิทธิภาพสูง

IE3 กับ IE2 ต่างกันจริงแค่ไหน

ต่างกันไม่กี่เปอร์เซ็นต์ของประสิทธิภาพ ซึ่งฟังดูน้อย แต่ให้คิดเป็นเงินโดยคูณกับ ชั่วโมงเดินเครื่องทั้งปีและค่าไฟต่อหน่วยก่อนตัดสิน มอเตอร์ที่เดินต่อเนื่องส่วนต่าง รายปีมักเป็นเงินก้อนที่เห็นชัด ส่วนมอเตอร์ที่เดินนานๆ ครั้งแทบไม่ต่าง

เปลี่ยนมอเตอร์เก่าที่ยังใช้ได้อยู่ คุ้มไหม

ขึ้นกับชั่วโมงเดินเครื่องเป็นหลัก ถ้าเดินหลายพันชั่วโมงต่อปี การเปลี่ยนก่อนพังมัก คุ้มกว่ารอให้พังแล้วค่อยเปลี่ยน เพราะทุกเดือนที่เดินด้วยตัวเก่าคือส่วนต่างค่าไฟที่ จ่ายทิ้งไปแล้ว แต่ถ้าเป็นเครื่องสำรองที่แทบไม่ได้เดิน ควรใช้ต่อจนหมดอายุ

พันขดลวดมอเตอร์เก่าใหม่ (rewind) แทนซื้อใหม่ได้ไหม

ทำได้และถูกกว่าในระยะสั้น แต่การพันใหม่มักทำให้ประสิทธิภาพลดลงจากเดิมเล็กน้อย โดยเฉพาะถ้าอบถอดขดลวดด้วยความร้อนสูง มอเตอร์ที่เดินต่อเนื่องจึงควรเทียบส่วนต่าง ค่าไฟระยะยาวกับส่วนต่างราคาก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่ดูค่าซ่อมอย่างเดียว

ติดอินเวอร์เตอร์กับมอเตอร์ประสิทธิภาพสูงพร้อมกันได้ไหม

ได้ และมักเป็นการรวมกันที่ให้ผลดีที่สุดในงานปั๊มและพัดลม เพราะมอเตอร์ลดการสูญเสีย ในตัวเอง ส่วนอินเวอร์เตอร์ลดกำลังที่ต้องใช้ตามความต้องการจริง แต่ควรเลือกมอเตอร์ที่ ระบุว่ารองรับการใช้งานร่วมกับอินเวอร์เตอร์